Rak piersi – najczęstszy nowotwór złośliwy u kobiet

Rak piersi jest najczęstszym nowotworem złośliwym u kobiet, tworzącym się z komórek gruczołu piersiowego i rozwijającym się miejscowo. Może także dawać przerzuty do węzłów chłonnych i narządów wewnętrznych (płuca, kości). Nowotwór piersi dotyczy aż 23% kobiet, z czego 14 % umiera (rocznie umiera około 400 tysięcy kobiet na całym świecie).

Artykuł powstał przy współpracy z Onko-Med – twój onkolog, Kraków, małopolska.

Istnieją różne rodzaje czynników, które zwiększają powstanie raka piersi. Dzielą się one na genetyczne, hormonalne, środowiskowe, czynniki dotyczące diety, prokreacji lub narażeniem na promieniowanie . Najczęstszymi czynnikami są:

  • Płeć
  • Wiek – największa zachorowalność po 35 roku życia, zwłaszcza w przedziale wiekowym 50-70 lat.
  • Genetyka – jeśli wcześniej w rodzinie zaobserwowało się występowanie raka piersi, w szczególności u krewnych pierwszego stopnia, to znaczy u matki, siostry. Rak piersi powstaje w 10 % przypadków z powodów dziedzicznych. Może także objawiać się powstaniem innym nowotworów np. raka jajnika, raka jelita grubego.
  • Czynniki hormonalne endogenne – środki antykoncepcyjne hormonalne. Istnieją podzielone opinie na temat zwiększenia ryzyka raka piersi u kobiet, które przyjmują leki antykoncepcyjne. Jedna strona twierdzi, że środki, które posiadają progesteron nie wpływają na ten proces zupełnie, jednak takie, które mają w swym składzie i progesteron i estrogeny mogą mieć wpływ na wytworzenie się nowotworu. Druga stron ma zupełnie przeciwne zdanie i uważa, że jedne i drugie przyczyniają się do powstania komórek nowotworowych. Specjaliści twierdzą, że czynnikiem prawdopodobnym jest przyjmowanie środków dłużej niż 8 lat.
  • Czynniki hormonalne egzogenne, czyli hormonoterapia zastępcza – Jest stosowana coraz częściej przez kobiety będące w okresie przekwitania. Lekarze uważają, że zwiększa ona ryzyko zachorowania na raka piersi aż od 6-30%. Prawdopodobieństwo zwiększa się wraz z latami przyjmowania hormonoterapii.
  • Choroby piersi – Gdy u kobiet zaobserwuje się zmiany rozrostowe, na przykład hyperplasia atypowa, ryzyko wystąpienia raka piersi zwiększa się. Rozrost wewnątrzprzewodowy z atypią uważany jest już za stan przedrakowy.

Więcej wyjaśnia film:

Takie czynniki ryzyka mogą spowodować powstanie raka, jednak nie jest to w 100% pewnie, ponieważ aż w 75% przypadków chorych kobiet nie obserwuje się żadnych czynników ryzyka.

Czynniki ryzyka genetyczne- dziedziczne obciążenie nowotworem

Obciążenie genetyczne rakiem piersi u kobiet dotyczy aż 10% wszystkich zachorowań na tego typu nowotwór. Szacuje się, że rocznie w Polsce na około 15 tysięcy kobiet aż 1500 może uchronić się przed rozwinięciem choroby poprzez wcześniejsze wykonywanie badań genetycznych.

Badanie polega na ocenie mutacji genów BRCA-1 i BRCA-2. Kobiety, które są nosicielkami obciążone są zachorowaniem na raka piersi bardziej niż inne kobiety. Ryzyko w ciągu całego życia wynosi aż 85%.

Jeśli rak piersi występuje u krewnych pierwszego stopnia, na przykład u matki lub u krewnych drugiego stopnia, którzy zachorowali na nowotwór przed 40 rokiem życia, powinno wykonać się badanie, które wykaże ryzyko posiadania mutacji genowych. Jeśli w rodzinie wcześniej występowały inne nowotwory niż rak piersi, na przykład rak jelita grubego, również jest to dużym sygnałem aby wykonać badanie genetyczne.

Gdzie wykonać badania i dlaczego są takie ważne?

Badanie genetyczne można wykonać w Poradniach Genetycznych, które bardzo często mieszczą się na terenie centrów onkologicznych lub w prywatnych ośrodkach. Wykrycie mutacji genów BRCA-1 i BRCA-2 przed wystąpieniem nowotworu piersi i jajnika daje możliwość szybkiej i skutecznej profilaktyki, dzięki której istnieje duże prawdopodobieństwo, że nowotwory nie rozwiną się. Możliwe jest także usunięcie gruczołów piersiowych, jednocześnie odtwarzając pierś (rekonstrukcja piersi po wykonaniu amputacji).

Które badanie diagnostyczne jest najskuteczniejsze?

Uważane jest, że do odpowiedniej oceny stanu piersi u kobiet jest badanie rezonansem magnetyczny. Skuteczność mammografii, na która decydują się zwłaszcza młode kobiety określa się tylko na 40%, podczas gdy czułość rezonansu wynosi aż 90%.

rak-piersi-1

Najczęstsze objawy charakterystyczne dla raka piersi to:

  • Guz w obszarze gruczołu piersiowego,
  • Wciągnięcie skóry lub brodawki,
  • Zmiana wielkości piersi lub zmiana jej kształtu,
  • Zmiany skórne wokoło brodawki,
  • Wyciekanie płynu z brodawki, zwłaszcza krwistego,
  • Zaczerwienienie skóry i zgrubienie skóry na piersi,
  • Powiększenie węzłów chłonnych w dole pachy,
  • Poszerzenie żył skóry biustu,
  • Wrzody na skórze piersi.

U około 15 do 25% kobiet guz może wcale nie być wyczuwalny. W szczególności u tych osób, u których podejrzane zmiany zostały wykryte podczas robienia cyklicznych badań mammograficznych (tu więcej).

Wszystkie badania diagnostyczne, które należy wykonać w celu potwierdzenia lub wykluczenia nowotworu piersi:

  • Badania palpacyjne
  • Mammografia
  • Gdy zaobserwuje się wyciek z brodawki- galaktografia
  • Badanie USG biustu i mammografia u kobiet poniżej 35 roku życia
  • Biopsja aspiracyjna cienkoigłowa
  • Biopsja gruboigłowa

Podział nowotworów złośliwych piersi

Raki nienaciekające, które stanowią około 15% wszystkich nowotworów złośliwych piersi. Są to: rak wewnątrzprzewodowy (carcinoma intraductale in situ- CDIS) oraz rak wewnątrzzrazikowy (carcinoma lobulare in situ- CLIS).

Raki naciekające dzielą się na: rak przewodowy naciekający, raz zrazikowy naciekający, raz galaretowaty, rak rdzeniasty, rak brodawkowaty, rak cewkowaty, rak gruczołowo-torbielowaty, rak apokrynalny, rak z metaplazją.

Czynniki prognostyczne

Najsilniejszym czynnikiem rokowniczym jest stan węzłów chłonnych. Wielkość guza związana jest z prawdopodobieństwem występowania wznowy guza, przerzutów na węzłach chłonnych i zgonu. Korzystną kwestią może być zaobserwowanie obecności receptorów estrogenowych i progesteronowych. Do innych czynników należy typ histologiczny, stopień złośliwości histologicznej według Richardsona Blooma. Żaden czynnik pojedynczy ani powiązany z innymi nie jest w stanie szczegółowo określić przebiegu choroby.

Leczenie nowotworu złośliwego piersi

Leczenie chirurgiczne

Leczenie chirurgiczne przeprowadza się u kobiet, które posiadają raka w I i II stopniu zaawansowania klinicznego. Najczęściej wykonywanym zabiegiem jest amputacja piersi metodą Patey’a, która polega na wycięciu gruczołu piersiowego razem z węzłami chłonnymi z pachy, jednak bez usuwania mięśni piersiowych.

Przeciwwskazaniami bezwzględnymi do wykonania tego zabiegu są:

  • Rak wielooośrodkowy,
  • Wznowienie raka po wcześniejszym leczeniem,
  • Wcześniej przebyte napromieniowanie piersi

Do przeciwwskazań względnych należą: ciąża, przewidywane złe efekty kosmetyczne oraz choroby układowe.

Leczenie oszczędzające pierś

– BCT (BREAST CONSERVING TREATMENT) polega na wycięciu guza nowotworowego w okolicy zdrowych tkanek i węzłów chłonnych pachy. Dzielimy je na różne typy wycięcia:

Kwadrntektomia/segmentotektomia, w której wycina się guza wraz z marginesem, który ma przynajmniej 2 cm. Jeśli margines od strony mięśni ma mniej niż 1 cm, należy zlikwidować guza wraz z powięzią.
Lumpektomia, która polega na wycięciu guza wraz z 1 centymetrowym marginesem makroskopowo niezmienionych tkanek. Margines od strony mięśni może mieć mniejszy rozmiar, ale w tym przypadku należy usunąć też powięź.

Tumorektomia, którą przeprowadza się w postaci wycięcia guza bez marginesu, jednak z planem usunięcia wszystkich podejrzanych makroskopowo tkanek.

Zabiegi operacyjne, które mają na celu oszczędzenie piersi wykonywane są gdy istnieje bezpieczna możliwość wycięcia guza jedynie z marginesem do 2 centymetrów zdrowych tkanek, bez potrzeby usuwania całej piersi. Ten zabieg wykonuje się w przypadku występowania guzów o średnicy 2-3 centymetrów, z uwzględnieniem wielkości piersi.

rak-piersi-2

Gdy stosunkowo wcześnie zostaną wykryte guzy za pomocą badań przesiewowych, nie wyczuwalne badaniem palpacyjnym, konieczne jest umiejscowienie ich przed zabiegiem operacyjnym. W tym celu stosuje się mammografię lub badanie ultrasonograficzne (USG). Gdy guz zostanie uwidoczniony, wykonuje się nakłuwanie tego miejsca igłą, przez którą wprowadza się metalowy drut. Po wprowadzeniu tak zwanej „kotwiczki” umiejscowienie w guzie sprawdza się dodatkowo wykonując ponowne badanie obrazowe. Zostaje ona w tym miejscu aż do czasu wykonywania zabiegu operacyjnego. Po nacięciu skóry następuje wycięcie fragmentu gruczołu piersiowego prowadząc cięcie w odpowiedniej odległości od „kotwiczki”.

W przypadku wystąpienia każdego raka inwazyjnego, konieczne jest uzupełnienie zabiegu oszczędzającego o radioterapię lub radioterapię miejscową, czyli brachyterapię. Cienkie rurki, zwane także prowadnicami wprowadza się w trakcie zabiegu operacyjnego po zeszyciu tkanek. Brachyterapie wykonuje się następnego dnia.

Jeśli wykryty nowotwór jest rakiem nieinwazyjnym (rak wczesny nienaciekający, rak in-situ itp.) zazwyczaj nie istnieje potrzeba wykonania radioterapii. Ewentualnie w przypadku raków in-situ, które mają duże rozmiary lub mają możliwość zezłośliwienia, polec się wykonanie radioterapii.